Kalevalamitta

Kategoria: Gatunki literackie

Kalevalamitta - metrum Kalewali, fińskiego eposu narodowego. Nazwa ta jest wtórna w tym sensie, że jest ono charakterystyczne nie tylko dla samego eposu, ale występuje we wszelkiego rodzaju fińskich wierszowanych utworach ludowych. Szacuje się, że funkcjonuje ono już od 2000 lat. Od czasu opublikowania Kalewali znalazło też swoje miejsce wśród metrów wykorzystywanych przez poetów fińskich głównego nurtu. Metrum to jest charakterystyczne dla języka fińskiego i bezpośrednio nie daje się łatwo przenieść na grunt języków indoeuropejskich. Oto jego główne zasady:

• każdy wers składa się z 8 sylab,
• akcenty układają się w trocheiczny tetrametr,
• jeśli początek wyrazu zgadza się z początkiem trocheja, to sylaba ta musi być długa:

  Vaka | vanha | Väinä|möinen

• jeśli początek wyrazu nie zgadza się z początkiem trocheja, to sylaba ta musi być krótka:

  tietä|jä i|än i|kuinen

oraz zasady dodatkowe:

• w pierwszej stopie długość sylab jest dowolna, także ich liczba może być większa (dotyczy to ok. 3% wersów Kalewali),
• na końcu wersu nie może pojawić się słowo jednosylabowe,
• w środku wersu nie może się pojawić słowo czterosylabowe (nie dotyczy to zrostów),
• ostatnia sylaba nie może zawierać długiej samogłoski.

Wersy w tym metrum dodatkowo dzielą się na "normalne" i "przełamane". Charakterystyczną cechą tych ostatnich jest to, że co najmniej jedna akcentowana sylaba stoi na drugiej pozycji stopy trocheja. Około połowa wersów Kalewali jest "przełamana".

Powyższe reguły wynikają w dużej części ze specyfiki języka fińskiego, w którym wyrazy są zwykle długie (zwykle przypadają dwa lub trzy na wers), i częstokroć wieloakcentowe, w związku z czym należy szukać dodatkowych sposobów podkreślania trocheicznego charakteru wersu. W przekładach zwykle utrzymuje się ten trocheiczny charakter,

Dodatkowo forma zastosowana w Kalewali ma charakterystyczny styl kompozycyjny. Stosowana jest dodatkowo aliteracja, paralelizmy i chiazmy. Te dwa ostatnie chwyty retoryczne występują w sąsiadujących ze sobą wersach. Zasadą jest tutaj, że każda wprowadzona informacja, w nasŧępnym wersie jest powtarzana innymi słowami z możliwym doprecyzowaniem lub wzmocnieniem jej charakteru.

Przykład

Oto początkowe wersy Kalewali (1:1-9)^[1]

Referencje

1. ^ Kalewala red. Elias Lönnrot, tłum. Jerzy Litwiniuk, wyd. PIW, Warszawa 1998