Sonet włoski

Kategoria: Leksykon PoeWiki

Forma sonetu ukształtowana w średniowiecznych Włoszech przez poetów Szkoły sycylijskiej, Dolce Stil Novo oraz ich następców (m.in. Francesco Petrarca). W pierwotnej, sycylijskiej formie, utwór składał się z dwóch części: pierwszej rymowanej abab abab i drugiej rymowanej w układzie trójdzielnym, czyli np. cde cde. Później, w Toskanii, ustaliła się postać czterowierszy abba abba i ta postać jest uważana za kanoniczną. Petrarka w swojej Canzoniere szczególnie często używał w tercynach wzorów abc bac oraz aba bab.

W poezji polskiej od czasów baroku do czasów prawie nam współczesnych był to dominujący wzorzec sonetu. Typowym przykładem zapisanym w tej formie (a nawet z petrarkowskimi tercynami aba bab) jest następujący utwór Stanisława Herakliusza Lubomirskiego:

SONET NA CAŁĄ MĘKĘ PAŃSKĄ

Wielkiej miłości i nieogarnionej

Tryumf, czy piekła łupy, czy mogiły

Zawisnej śmierci, czy niebieskiej siły

Są cudem męki, co zniósł Bóg wcielony?

Moc, myśl, żal, strach, pot, krew, sen zwyciężony,

Zdrada, powrozy, łzy, sąd i niemiły

Twarzy policzek, i rózgi, co biły,

Słup, cierń, krzyż, gwóźdź, żółć i bok otworzony

Są to dobroci dary, a nie męki,

Nie dary, ale łaski źrzódła żywe,

Nie źrzódła, ale boskie cuda ręki,

Tej ręki, co nam zbawienie szczęśliwe

Z swych ran wylała, za które niech dzięki

Oddaje-ć serce, o dobro prawdziwe!

Sonetu w typie włoskim używali także nasi czołowi poeci romantyczni Mickiewicz i Słowacki.