Strona osobista:Monika Mosiewicz/Dla mnie jesteś piękna.

< Strona osobista:Monika Mosiewicz

Dla mnie jesteś piękna - historia jednej piosenki.

'"Bei mir bistu sheyn"', ("Bei Mir Bist Du Schoen", "Bei Mir Bist Du Schön"), swingowy evergreen, bo jego historia mnie zafascynowała, wypromowany przez "Andrew Sisters" w 1937 roku, faktycznie został napisany w jidisz, przez Sholoma Secunda (muzyka) i Jacoba Jacobsa (tekst) w 1932 roku jako piosenka do musicalu "I Would if I Could", który wystawiano w Second Avenue Theater w Nowym Jorku i którego kariera zakończyła się w trakcie jednego sezonu.

W 1937 autor tekstów Sammy Cahn, który później zebrał masę nagród za swoje piosenki (współpracował między innymi z Sinatrą), wraz z pianistą Lou Levym usłyszało "Bei mir..." w Teatrze Apollo w Harlemie, w swingowej wersji śpiewanej przez dwóch czarnych wykonawców. Johnnie i George, bo tak kazali siebie nazywać ci dwaj Murzyni, śpiewali "Bei mir..." w jidisz! publiczność szalała. Sammy Cahn przeczuwając hit, zakupił od Shaloma Secunda i Jacoba Jacobsa prawa do piosenki za 30 dolarów. Cahn razem z Saulem Chaplinem napisał angielskie słowa pozostawiając z jidisz tylko frazę "Bei mir bistu sheyn", piosenkę nagrały trzy luterańskie siostry Laverne, Patty i Maxene Andrew, czyli "The Andrew Sisters" w 1938 roku, jako swój pierwszy utwór i trafiła natychmiast na pierwsze miejsca list przebojów. W odwecie niejako w wersji jidisz, nagrały ten utwór "The Barry Sisters", oryginalnie Clair i Minnie Belgman, ponoć tej nocy kiedy usłyszały "Bei mir..." w wykonaniu "Andrew Sisters" zmieniły imiona na Clara i Myrna. Później utwór nagrywali między innymi Ella Fitzgerald, Guy Lombardo, Nelson Eddy, Benny Goodman, Judy Garland, Rudy Vallee i Bette Midler.

Sammy Cahn za honoraria autorskie miał kupić swojej matce dom, natomiast matka Shaloma Secundy, jak podał 24 grudnia 1937 "Brooklyn Eagle", spędzała każdy dzień od rana do wieczora w synagodze modląc się za grzechy jakie musiała popełnić wcześniej, a za które Bóg ukarał ją głupotą syna.

Całe Stany śpiewały "Bei mir...": "They're singing it in Camden, Wilkes-Barre, Hamilton, Ohio, and Kenosha, Wis. The cowboys of the West are warbling the undulating melody and so are the hillbillies of the South, the lumberjacks of the Northwest, the fruit packers of California, the salmon canners of Alaska.". Ci Amerykanie dla których jidish był raczej obcy, prosili w sklepach o płyty z kawałkiem "Buy Me a Beer, Mr. Shane" albo "My Mere Bits of Shame."

"Andrew Sisters" pocieszały swoim hitem amerykańskich żołnierzy idących na fronty II wojny światowej, ponoć płyty z ich przebojami były przemycane do Niemiec z konspiracyjnymi etykietkami "Maszerujące Piosenki Hitlera" i ponoć sam Hitler miał się zachwycać "Bei mir...", dopóki nie odkryto, że dziwna wymowa "sheyn", to nie jest jakiś południowoniemiecki akcent. Nie jest to takie nieprawdopodobne, ponieważ "Bei mir..." nagrała w wersji niemieckiej w czasie wojny Zarah Leander, aktorka mająca swój udział w machinie propagandowej Trzeciej Rzeszy, jakkolwiek w końcu Goebbels ogłosił ją wrogiem Niemiec.

Można znaleźć wersje tej piosenki nie tylko angielskie i niemieckie, ale jeszcze szwedzką, francuską oraz chyba w sumie cztery wersje rosyjskie, przy czym mają one w zasadzie wspólną z oryginałem tylko melodię.

I wygląda na to, że obecnie niemal każdy klezmer i każdy swinger musi mieć w swoim dorobku ten właśnie utwór, w wersji mniej lub bardziej multijęzycznej. Zresztą nie tylko oni, o ile "Bei mir..." w wersji Aloszy Awdiejewa nie zaskakuje, to mroczne "Bei mir bist du shone, let mi explain" w wykonaniu "Sisters of Mercy", stanowiło dość niezwykłe dopełnienie tej historii.

Wersja jidisz tekstu "Bei mir bistu sheyn" jest przez niektórych uznawana za niezwykle seksistowski tekst, słowa "Bei mir bistu sheyn" można przetłumaczyć nie tylko jako "Dla mnie jesteś piękna" ale także "Przy mnie jesteś piękna". Tekst w jidisz, poniżej, jakkolwiek raczej w niezbyt dobrej transkrypcji :

Ven di zolst zayn shvarts vi a tuter,
ven di host oygn vi bay a kuter
un ven di hinkst tsibislekh,
host hiltserne fislekh,
zug ikh, dus art mikh nit.
Un ven di host a narishn shmeykhl
un ven di host Vayzusyes seykhl,
ven di bist vild vi indianer,
bist afile a galitsyaner,
zug ikh, dus art mikh nit.

--Zug mikh, vi erklersti dus?
--Khvel dir zugn bald farvus:

Bay mir bisti sheyn.
Bay mir hosti kheyn.
Bist eyne bay mir oyf der velt.
Bay mir bisti git.
Bay mir hosti "it."
Bay mir bisti tayerer fin gelt.
Fil sheyne meydlekh hobn shoyn
gevolt nemen mikh
un fin zey ale oysgeklibn
hob ikh nor dikh.
Bay mir bisti sheyn.
Bay mir hosti kheyn.
Bist eyne bay mir oyf der velt.

W wersji angielskiej tekst nabrał takiego kształtu:

Of all the boys I've known, and I've known some
Until I first met you I was lonesome
And when you came in sight, dear, my heart grew light
And this old world seemed new to me

You're really swell, I have to admit, you
Deserve expressions that really fit you
And so I've wracked my brain, hoping to explain
All the things that you do to me

Bei mir bist du schoen, please let me explain
Bei mir bist du schoen means you're grand
Bei mir bist du schoen, again I'll explain
It means you're the fairest in the land

I could say bella, bella, even say wunderbar
Each language only helps me tell you how grand you are
I've tried to explain, bei mir bist du schoen
So kiss me, and say you understand

A tutaj wyśpiewana historia wersji rosyjskich tej piosenki: [1]

Ja polecałabym wykonanie oczywiście Elli Fitzgerald a poza tym wersję Budapester Klezmer Band z płyty "Yiddishe Blues", fragment do ściągnięcia tu: [2]